•
Jedzenie jest zachowaniem systematycznym i
silnie nagradzającym, co sprzyja utrwaleniu się stałych wzorców.
•
Wzorce te obejmują określone rodzaje wybieranej
przez nas żywności.
•
Kształtują one naszą architekturę odżywiania,
określaną przez:
•
Częstotliwość
•
Czas
•
Wielkość
•
Regularność posiłków
•
Ta architektura jest istotnym czynnikiem
warunkującym masę ciała i ryzyko powstania otyłości.
•
Przychodząc na świat, przejawiamy predyspozycje
indywidualne, mogące mieć wpływ na sposób jedzenia.
•
Wychowujemy się w określonym środowisku
rodzinnym, w których uczymy się reguł dotyczących jedzenia.
•
Zachowania żywieniowe, nagradzane czy
adaptacyjne, utrwalają się i funkcjonują, nawet gdy przestają być
przystosowawcze.
•
W wyniku powtarzalnych doświadczeń formułują się
nasze strategie wyboru żywności:
•
Nawykowe zachowanie jest wyuczoną, automatyczną
reakcją na konkretną wskazówkę.
•
Próba powstrzymania się od niego lub zastąpienia
go innym zachowaniem jest bardzo trudna.
•
Im bardziej nawykowe jest nasze zachowanie, tym
silniejszy dyskomfort, kiedy próbujemy je zmienić.
•
Podsumowując, na bazie predyspozycji
temperamentarnych, przy udziale powtarzalnych doświadczeń, od wczesnych etapów
życia, formułują się rutynowe zachowania oraz preferencje związane z jedzeniem,
zwane w literaturze stylami jedzenia:
•
Normalne style jedzenia – różnorodne i
adaptacyjne
•
Style problemowe – związane z zaburzeniami
regulacji jedzenia
•
W badaniach naukowych poszukuje się optymalnego
stylu jedzenia, który służy właściwemu odżywianiu, a przy tym minimalizuje
zaburzenia zdrowia psychicznego.
Te trzy grupy: style normalne, problemowe i optymalne,
omówimy w następnym wpisie.
Koncepcja stylów odżywiania Wieczorkowskiej-Wierzbińskiej
podkreśla różnorodność podejść do jedzenia, które mogą wpływać na nasze zdrowie
i samopoczucie. Poniżej znajduje się opis każdego stylu:
1. styl punktowo-przedziałowy
•
Charakterystyka: Styl punktowo-przedziałowy
charakteryzuje się spożywaniem posiłków w określonych, stałych porach i
odstępach czasu. Osoby preferujące ten styl zazwyczaj jedzą o ustalonych porach
i mogą mieć ściśle określone pory posiłków.
•
Zalety: taka rygorystyczność pomaga utrzymać
regularność metabolizmu, co jest przydatne w kontrolowaniu wagi i zapobieganiu
napadom głodu.
•
Problem: bycie zbyt rygorystycznym może być
problemem, gdy zobowiązania społeczne i zawodowe sprawiają, że pory posiłków są
nieelastyczne.
2. niższy (trzewny) styl sensoryczny
•
Charakterystyka: ten styl odżywiania opiera się
na głębokim wsłuchiwaniu się w sygnały płynące z ciała, takie jak głód i
sytość. Osoby praktykujące ten styl są bardzo wrażliwe na fizjologiczne
pragnienia, zaspokajają je w zmysłowy sposób i odczuwają przyjemność z
jedzenia.
•
Zalety: jedzenie jest ściśle powiązane z
rzeczywistymi potrzebami organizmu, co ułatwia regulację wagi. Prowadzi również
do zdrowszego podejścia do jedzenia poprzez unikanie przejadania się i
wybieranie pokarmów, które zapewniają zarówno satysfakcję, jak i niezbędne
składniki odżywcze.
•
Wyzwania: Wymaga wysokiego stopnia uważności i
może być trudniejsza do zastosowania w stresującym lub zabieganym stylu życia,
ponieważ trudniej jest słuchać sygnałów ciała.
3.
Styl
rytmiczny/nierytmiczny
•
Charakterystyka: styl rytmiczny charakteryzuje
się regularnymi i powtarzalnymi posiłkami i porami. Styl nierytmiczny jest
przeciwieństwem: posiłki nie są ustalone w czasie, są nieregularne i często są
pod wpływem impulsów i okoliczności zewnętrznych.
•
Zalety stylu rytmicznego: Utrzymuje równowagę
metaboliczną i wspiera regularne nawyki żywieniowe.
•
Wyzwania związane ze stylem rytmicznym: zbyt
rygorystyczny może ograniczać spontaniczność i adaptację do zmieniających się
okoliczności.
•
Zalety stylu nierytmicznego: większa
elastyczność i zdolność adaptacji do różnych sytuacji życiowych.
•
Wyzwania związane ze stylem nierytmicznym: może
prowadzić do niezdrowych nawyków żywieniowych, takich jak pomijanie posiłków,
podjadanie mniej lub jedzenie w pośpiechu, co może mieć negatywny wpływ na
zdrowie.
Rozpoznanie swojego stylu odżywiania i zrozumienie, w jaki
sposób wpływa on na życie, zdrowie i samopoczucie, jest pierwszym krokiem w
kierunku świadomego rozwijania zdrowych nawyków żywieniowych. Każdy styl ma
swoje własne korzyści i wyzwania, w tym style punktowe/przedziałowe, niższe
(trzewne) sensoryczne oraz rytmiczne/nierytmiczne. Świadome zarządzanie swoim
stylem odżywiania i dostosowywanie go do potrzeb swojego ciała i stylu życia
pozwala osiągnąć lepsze zdrowie i samopoczucie.
W następnym artykule przyjrzymy się bardziej szczegółowo
problematycznym stylom odżywiania. Wyjaśnimy, jakie są ich główne cechy, jak
wpływają na zdrowie i jakie kroki można podjąć, aby zmienić niezdrowe nawyki
żywieniowe na bardziej korzystne. Będzie to ważny temat dla każdego, kto chce
lepiej zrozumieć swoje zachowania żywieniowe i dowiedzieć się, jak skutecznie
zarządzać swoją dietą, aby poprawić swoje zdrowie i samopoczucie.
Test: Jaki jest Twój dominujący styl jedzenia?
1. Kiedy
zazwyczaj jesz swoje posiłki?
•
A: O stałych
porach, niezależnie od tego, czy jestem głodny/a.
•
B: Kiedy czuję
głód, niezależnie od pory dnia.
2. Jak
podejmujesz decyzję o tym, co zjesz?
•
A: Planuję
swoje posiłki z wyprzedzeniem i trzymam się ustalonego menu.
•
B: Wybieram,
na co mam ochotę w danej chwili, kierując się głodem i apetytem.
3. Jak
często jesz pod wpływem emocji lub stresu?
•
A: Rzadko,
zazwyczaj trzymam się ustalonego planu posiłków.
•
B: Dość
często, jedzenie pomaga mi radzić sobie z emocjami.
4. Czy
masz ustalone pory posiłków, których się trzymasz każdego dnia?
•
A: Tak, moje
pory posiłków są bardzo regularne i rzadko się zmieniają.
•
B: Nie, jem
wtedy, kiedy jestem głodny/a, bez względu na godzinę.
5. Jak
reagujesz na nieplanowane zmiany w posiłkach lub przekąskach?
•
A: Staram się
unikać nieplanowanych zmian i trzymać się ustalonego harmonogramu.
•
B: Jestem
elastyczny/a i łatwo dostosowuję się do zmian.
6. Jak
często eksperymentujesz z nowymi potrawami?
•
A: Rzadko,
wolę trzymać się sprawdzonych i znanych mi potraw.
•
B: Często,
lubię próbować nowych smaków i eksperymentować w kuchni.
Wyniki:
•
Więcej odpowiedzi A:
Styl punktowo-przedziałowy lub Styl rytmiczny.
Możesz cenić sobie regularność i przewidywalność w swoim sposobie odżywiania.
Utrzymanie stałych porów posiłków i planowanie z wyprzedzeniem może pomóc Ci
utrzymać zbilansowaną dietę i kontrolować wagę.
•
Więcej odpowiedzi B:
Niższy (trzewny) styl sensoryczny lub Styl
nierytmiczny. Wydaje się, że jesteś bardziej elastyczny/a w swoim
podejściu do jedzenia i kierujesz się głównie wewnętrznymi sygnałami, takimi
jak głód i apetyt. Słuchanie swojego ciała i dostosowywanie do niego posiłków
może pomóc Ci czerpać większą radość z jedzenia i utrzymać zdrowy stosunek do
żywienia.
